WAAN IDIN SALAAMAY DUNIDA
Waxaan Ahay Dhallaankaaga. Waxaad ii tahay wax walba.
Fadlan iga caawi inaan xoogaysto jir ahaan, qalbi ahaan, iyo maskax ahaanba. Waxaan si fiican u korayaa marka aad:
- Jirka igu qabato ama laabta igu hayso. Waxaan gacmahaaga ku dareemayaa ammaan.
- Dhoolacadee oo ila hadal. Wax badan ayaan kaa baranayaa.
- I dhegayso marka aan kula hadlo. Waxaan isticmaalayaa dhaqdhaqaaqa jirkayga iyo qaylo si aan kuugu sheego marka aan gaajaysanahay, dharagsanahay, xaaladaydu wanaagsanayn, ama aan daalanahay.
Caanaha naaska ama caanaha la qaso ee caruurta ee leh birta (iron) ayaa ah waxa aan u baahanahay si aan u koro una barbaaro 6-dayda bilood ee iigu horreysa.
NAASNUUJINTA
Waxaad Haysaa Waxa Aan u Baahanahay Si aan u Koro.
Caanaha naasku waa cuntada iigu wanaagsan aniga.
- Waxaa ku jira dhammaan nafaqooyinka aan u baahanahay ee iga caawinaya inaan caafimaad qabo oo aanan xanuunsan.
- Caanaha naaskaagu waa ay isbadalayaan inta aan korayo. Hadba dheeraanta muddada naasnuujintu, waa ay kasii wanaagsan tahay.
Weydii bixiyahaaga daryeelka caafimaadka haddii aan u baahdo Fitamiin D dheeraad ah si aan ugu koro haddii aan naaska nuugayo. Weydii bir (iron) dheeraad ah marka aan gaaro 6 bilood jir.
CABISTA CAANAHA LA QASO
Haddii aan cabo caanaha la qaso, waa muhiim in la isku qaso isla markaas. Raac tilmaamaha isku qasidda ee gasaca ku qoran.
Mar walba masaasada biyaha ku shub, kadibna caanaha budada ah.
Mar walba isticmaal qaadada laguugu siiyay gasacadda caanaha. Hubi in ay siman yihiin.
Ku isticmaal caanaha caruurta ee la qaso 2 saacadood gudahood kadib marka aad talaagadda kasoo saarto.
Marka aan bilaabo cunta cunista, daadi caanaha kusoo hara masaasada 1 saac kadib.
WAXAAN U BAAHANAHAY TAABASHADAADA
I hay marka aad i quudinayso.
Waxaan ku dareemaa ammaan iyo jacayl in aan wajigaaga eego.
Marraka qaarkood waxaan ka nasan karaa cuntada, inkasta oo aanan wali dharagsanayn. Waxaan kaliya rabaa inaan nasto ama aan kula qaato wakhti gaar ah.
Iga caawi in aan soo jeedo marka aad cuntada i siinayso. Fadlan meel haku tiirin masaasadayda. Waan ku margan karaa ama waxaan qaadi karaa caabuqa dhagaha.
ISTICMAALKA MASAASAD SI AAD CANUGAAGA UGU QUUDISO
Haddii ay yihiin caanaha naaska ama kuwa la qaso ee masaasadayda ku jira:
Ka bilow inaad i siiso qadar yar halkii marba, 2 ilaa 3 wiiqadood (60 ilaa 90 ml) oo ah caanaha naaska ama kuwa la qaso.
Aan maamusho hadba sida degdegga ah ee aan masaasadayda wax uga cabayo.
Igu aamin in aan aqaano marka aan dharagsanahay. Fadlan ha igu qasbin inaan masaasada ka dhameeyo.
Qabooji masaasada ilaa aad diyaar u tahay in aad igu quudiso. Ku isticmaal masaasadaha aad diyaariso 24 saac gudahood.
Mar walba masaasadahayga ku kululee biyo kulul. Marna caanaha naaska ama kuwa la qaso mikroweefka ha galin. “Waxyaabaha kuluul” afka ayay iga gubi karaan. Adada!
WAXAAN U BAAHANAHAY INAAN INTA BADAN WAX CUNO
Calooshaydu waa ay yar tahay.
Dhalashada ilaa 3 Bilood
- Calooshaydu waxay qaadi kartaa ilaa 2 ilaa 3 wiiqadood (60 ilaa 90 garaam) halkii marba.
- Waxaan u baahan doonaa inaan wax cuno 8 ilaa 12 jeer 24-kii saacba.
- Cunto isii 1½ ilaa 3 saac ee walbaba.
4 ilaa 6 Bilood
- Calooshaydu waxay qaadi kartaa ilaa 4 ilaa 6 wiiqadood (115 ilaa 170 garaam) halkii marba.
- Waxaan u baahan doonaa inaan wax cuno 6 ilaa 8 jeer 24-kii saacba.
Xasuusnow, carruurta oo dhan waa ay kala duwan yihiin. Waxaa dhici karta inaan qadar kala duwan cuno maalinba maalinta ku xigta. Marka aan sii weynaado calooshayduna sii korto, waxaa dhici karta inaan wakhti yar wax cuno, laakiin markiiba aan wax badan cuno.
LA SOCO ASTAAMAHAYGA
Waxaan isticmaalaa dhaqdhaqaaqa jirka waxaana sameeyaa qaylo si aan kuugu sheego waxa aan doonayo. Haddii aad iga fiiriso astaamahaan, waad ii jawaabi kartaa kahor inta aanan bilaabin oohinta. Waxaa fudud inaad cuntada i siiso marka aan xasiloonahay.
“WAAN GAAJAYSANAHAY”
Marka gaajadu igu bilaabanayso, waxaan:
- Gacmaha saarayaa afka ama meel u dhow
- Dhaqdhaqaajiyaa lugaha iyo gacmaha
- Samaynayaa codad wax nuugis ah
- Dhaqaajiyaa afka ama carrabka
- Leexiyaa madaxa ama raadiyaa naaska afkiisa (ibta)
“WAAN DHARAGSANAHAY”
Marka aan dharagsanahay, waxaan:
- U nuugi karaa si tartiib ah ama waan joojiyaa nuugista
- Dabcin karaa gacmaha iyo cududaha
- Kasii jeesan karaa naaska
- Iska kaa riixi karaa
- Seexan karaa
- Muujin karaa xanaaq, caro, ama in aan haraanti kugu dhufto haddii aad cuntada igu sii waddo
KORRIIN DEGDEGA AH
Inta aan korayo, jadwalkaygu waa uu isbadali karaa, waxaana laga yaabaa inaan rabo inaan cuno cunto ka badan hurdo ka badanna seexdo sidii caadiga ahayd. Arimahaan waxaa loogu yeeraa korriinka degdega ah.
Dhammaanba carruurtu waa ay kala duwan yihiin, laakiin korriinkayga degdega ah wuxuu dhici karaa marka aan marayo da’da:
2 ilaa 3 todobaad
4 ilaa 6 todobaad
3 bilood
4 bilood
6 bilood
9 bilood
Jirkaagu wuxuu sidoo kale garan doonaa waxa aan u baahanahay wuxuuna samayn doonaa caano fara badan si uu u daboolo korriinkayga degdega ah. Hadba sida ay u badan tahay inta jeer ee aad naaska i nuujiso ama caano i siiso, waxaa sii badanaya caanaha jirkaagu samaynayo.
Haddii aan gaajo muujiyo kadib marka aan cuntada dhamaysto, mar labaad naaska i sii. Haddii aan qaadanayo masaasad, isii hal ama labo wiiqadood (30 ilaa 60 ml) oo kale.
ILA CAYAAR!
Waxaan diyaar u ahay inaan wax ka barto adiga, aniga, iyo dunida aan ku noolnahay. Waxaan rabaa inaan ogaado waxa jirkaygu samayn karo.
Ii jiifi calool-calool marka aan wada cayaarayno.
Marka aan soojeedo oo aan nasanahay, i saar buste aad dhulka ii gogashay. Fiiri sida aan lugahayga u kala bixinayo oo aan wax u laadayo una dhaqaajinayo gacmahayga. Waan sii xoojinayaa.
CAYAARTU waxay iga caawisaa inaan waxbarto, horumariyo iskudubaridka jirks, dhiso awood, wax sahmiyo, xiriirna kula lahaado!
EEG WAXA AAN SAMAYN KARO!
Waxaan si fiican wax u bartaa marka aan faraxsanahay, jacayl haysto, ammaanna ahay.
Dhalashada ilaa 3 Bilood
Dunidu waa ay igu cusub tahay. Waxay noqon kartaa mid cabsi leh. Marka koowaad aad ayaan u ooyi karaa.
- Oohintu waa qaabka aan kuugu sheegayo inaan kuu baahanahay.
- Marka jirkeenu istaabto, waan dagayaa. Waxaan baranayaa inaad i daryeelayso.
- Inaad i hayso akhlaaq xumo iima keenayso.
Waa inaan kala bartaa habeenka iyo maalinta.
- Marka koowaad, waan seexanayaa, waan toosayaa wax ayaana cunayaa, kadibna hurdada ayaan ku laabanayaa inta badan. Arintani waa caadi waxayna iga caawinaysaa inaan koro.
- Kadib marka aan 3 bilood jirsado, waxaa dhici karta inaan muddo dheer hurdo.
- Fadlan ii dulqaado inta aan wax ka baranayo.
Waan aqaanaa codkaaga.
- Waxaan jecelahay inaan maqlo hadalkaaga.
4 ilaa 6 Bilood
Waxaan bilaabayaa inaan jadwalka la qabsado.
- Habeenkii ayaan wakhti badan seexan karaa.
Waxaan noqonayaa mid xooggan oo firfircoon.
- Madaxa ayaan kor u xajisan karaa.
- Waan aqaanaa magacayga marka aad sheegto.
- Waxaan ku hadaaqayaa ba-ba-ba!
- Waan qosli karaa.
- Aanu cayaarno ciyaarta peek-a-boo (waji-qarsashada) iyo pat-a-cake (isla sacbinta).
Fadlan wax ii akhri.
- Itus sawiraanta oo ii sheeg waxa ay yihiin.
IGA DHIG QOF BADBAADSAN OO CAAFIMAAD QABA
MARWALBA ii seexi dhabarka kaligay, oo igu seexi sariirtayda ama sariirta carruurta. Waanu wadaagi karnaa qolka, laakiin ma wadaagi karno sariirta. Neefta ayaa igu dhagi karta haddii buste, barkin, ama boombale uu afka ama sanka iga daboolo.
Gacmaha dhaqo kahor inta aadan cuntada ii smaayn ama aadan i quudin.
Ku nadiifi ciridkayga iyo ilkahayga maro nadiif ah, qoyan ama caday ramal jilicsan ama silicone ah oo farta lagu isticmaalo kadib marka aan wax cuno. Bilow isticmaalka cadayga jilicsan oo leh daawada lagu cadaydo ee foloraydhku ku jiro marka ugu horeysa ee iligayga koowaad iisoo baxo.
Sug ilaa aan ka gaarayo ilaa 6 bilood kahor inta aadan cuntada adag i siinin. Waxaan u baahanahay wakhti aan ku horumariyo nidaamkayga difaaca jirka kuna xoojiyo murqaha afkayga si aan ugu cuno una laqo cuntada si sax ah. Haddii cunto adag la i siiyo kahor inta aanan diyaar noqon, way igu margan kartaa ama waan ku xanuunsan karaa.
HA i siin cuntooyinkaan ilaa aan ka gaarayo ugu yaraan 1 sano:
Caanaha lo'da ama caanaha kale ee aan xoolaha ahayn (sida caanaha soy ama almond). Aad ayay iigu adag tahay inaan dheefshiido waxayna ii keeni kartaa dhibaatooyin caafimaad.
Malabka iyo cuntooyinka malabku ku jiro. Malabka waxaa ku jiri karta bakteeriya keenta infant botulism, ama sumowga cuntada. Bakteeriyadani dhibaato uma keento carruurta waaweyn iyo dadka waaweyn.
BILAABISTA SUBAGGA LOWSKA
Haddii bixiyaha daryeelkaygu sheego inuusan dhibaato keenayn, aan iskudayo subagga lowska marka aan 6 bilood jir ahay. Samaynta sidan waxay iga caawin kartaa inaan ka hortago xasaasiyadda subagga lowska inta aan weynaanayo.
- Subaxdii, hal qaado oo subagga lowska ah ku qas caanaha naaska ama caanaha la qaso. Jajabi oo ka dhig mid ay sahlan tahay in la laqo.
- Isticmaal qaado si aad ugu dhadhamiso waxyaabaha aad jajabisay. Sug 10 daqiiqo, kadibna isii wax badan. Iga eeg wax falcelin xasaasiyadeed ah 2-da saacadood ee xigta.
Wixii kaalmo dheeraad ah, kala xiriir La taliyahaaga Naasnuujinta ee WIC ama Khabiirka Qaabilsan Naasnuujinta ee WIC si aad u weydiiso wixii su’aalo ah oo ku saabsan naasnuujinta.
